De illusie van controle

Vorige week heb ik mijn uitvaartverzekering proberen te regelen. Ik zeg ‘proberen’ omdat dat lang niet zo makkelijk blijkt te gaan als je kanker hebt. Op een maandag avond tegen half negen stond er een lange, in zwarte pak gehulde man bij ons op de stoep. Op afspraak, dat wel. Hij was van de Dela. Maak ik nu reclame? Wellicht – het zij zo. Hij had glanzende zwarte krullen (geholpen door een flinke hoeveelheid gel) en een grote zwarte koffer, gevuld met de tegenwoordig onmisbare laptop. Een vertegenwoordiger van de dood stond ineens bij ons in de woonkamer. Ik had het bizarre gevoel dat hij van een andere dimensie kwam, maar weerhield mezelf om dat te zeggen en vroeg in plaats daarvan hoe hij zijn koffie wilde hebben. Dat bleek zwart te zijn, uiteraard.

Na enige inleidende, gepaste grappen (om de stemming niet te bederven door teveel uitbundigheid) kwam hij ter zake. Eerst werd gevraagd of we gecremeerd of begraven wilden worden. Mijn man (ik moet er nog steeds aan wennen, dat hij mijn man is) koos voor een begrafenis, lekker dicht bij de wormen, en ik voor een mooie, warme crematie. Om ons een kostenplaatje te geven, begon hij een online- formulier in te vullen, met leeftijd, sofinummer en meer van dat soort details. Hier moest ik hem echter even onderbreken met de mededeling dat ik kanker heb, wat niet te genezen is. Ik vroeg voorzichtig of dit een verschil uit zou maken, maar zag al aan zijn lijkbleke verschijning, dat dit inderdaad zo was. Helaas. Hij herstelde zich wonderlijk snel van de schrik (die is toch wat groter als je een ogenschijnlijke gezonde jonge dame voor je neus hebt. Het is dan een klap die je niet ziet aankomen en die zijn vaak pijnlijker, in mijn ervaring) en vroeg mij van welke bouw- jaar ik kwam. 1980 herhaalde hij, hoofdschuddend, alsof hij het niet kon geloven.

Ondanks mijn nog geen dertig jaren zou ik, gezien mijn medische omstandigheden, een uitvaartleeftijd hebben van misschien wel boven de 50. De precieze leeftijd moest hij nog bezien. Zelf denk ik dat het vele malen hoger zal zijn, maar hij was conservatief uit beleefdheid en dat waardeer ik wel. Er is natuurlijk ook een kans dat ik helemaal geen uitvaartverzekering krijg. Ik moet nu eerst een medisch formulier invullen en opsturen en dan zal Dela wel bekijken hoe het zit met mijn uitvaartrisico.

Maar ik heb wel mooi zelf aan kunnen geven wanneer ik er aan toe ben. En ik moet je zeggen; dat was een machtig mooie ervaring. Mijn uitvaartrisico. Wat klinkt dat erg. Alsof ik, in tegenstelling tot mijn drie jaar oudere, zwaar rokende man, een last ben. Kennelijk is dat zo, voor de wereld van verzekeraars. Wat zou het toch fijn zijn als er een uitvaartverzekeraar bestond voor jonge kankerpatiënten! Misschien moeten we er zelf een beginnen. Maar goed, het is niet alleen meer doemdenkerij wat ik hier wil prediken. Ik heb een wijze, onmisbare les geleerd vorige week en die luidt; controle in het leven is een illusie. Dood ga ik namelijk toch, met of zonder verzekering. Die wetenschap geeft me wel rust, moet ik zeggen.

Ik leg me neer bij het feit dat ik niet alles kan regelen. Maar is dat eigenlijk wel zo? Ik blijf het ergens toch stiekem proberen – zo koppig ben ik dan weer wel. Ik heb namelijk, na lang aarzelen, weer een scan besteld vanochtend. Het ging zo. Een tijdlang heb ik scans angstvallig vermeden. Na iets te veel operaties te hebben gehad vorig jaar was ik helemaal opgeraakt met als gevolg dat ik het allemaal niet meer zo zag zitten. Ze kunnen me wel ontdoen van tumoren, dacht ik somber, maar ik wordt langzaam gek van al die operaties.

Gek worden of tumoren? Ik heb gekozen voor mijn geestelijke gezondheid. Die is inmiddels weer redelijk hersteld (normaal word ik nooit) en zodoende dacht ik dat het weer eens tijd was om te kijken hoe het zit met mijn even- tuele tumoren. Dus belde ik op en zei dat tegen de secretaresse in de vrolijke veronderstelling dat ik dan ook meteen een datum en tijdstip zou mogen uitkiezen, net als bij de kapper. Maar dat gaat niet zo maar. Nee, die scan wordt voor je geregeld. Ik krijg een brief thuisgestuurd met een afspraak.

Nu is het dus zo dat ik noch over de datum, noch over het tijdstip controle heb. Maar ik heb wel mooi zelf aan kunnen geven wanneer ik er aan toe ben. En ik moet je zeggen; dat was een machtig mooie ervaring. Het gaf me mijn krachten terug. Door ergens mijn macht op uit te oefenen, heb ik mezelf van geestelijke onderuitgang gered. Af en toe is dat belangrijk. We hebben dan wel geen controle over onze levens, maar we kunnen doen alsof. In die zin, dacht ik bij mezelf, is controle een waardevolle illusie. De kanker blijft namelijk, met of zonder scans. En de dood, die blijft ook, met of zonder uitvaartverzekering.